Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Narzędzia mające służyć walce z nielegalnym handlem dziełami sztuki. UNESCO - WCO MODEL EXPORT CERTIFICATE. Model dokumentu wywozowego (CZ. 2.)

WCO - Word Customs Organization (Światowa Organizacja Ceł) jest niezależną, międzyrządową organizacją, która rozpoczęła swoją działalność w 1952 r., jeszcze pod nazwą Rada Współpracy Celnej. W 1994 r., w Brukseli, Rada podjęła decyzję o zmianie nazwy na Światową Organizację Ceł. Działa ona na rzecz wzmacniania skuteczności i sprawności pracy Administracji Celnych krajów członkowskich. Ze względu na ważną rolę, jaką pełnią służby celne poszczególnych krajów w kontroli legalnego przepływu towarów, Światowa Organizacja Ceł jest zainteresowana tematem ochrony dóbr kultury. WCO prowadzi działania w celu wzmocnienia istniejącej współpracy z UNESCO, ICOM, INTERPOLEM oraz władzami poszczególnych państw członkowskich, polepszenia prac służb celnych, poprawy wymiany informacji pomiędzy krajami członkowskimi. WCO prowadzi też analizy, dzięki którym poznaje trudności państw członkowskich w kontroli obrotu, między innymi dobrami kultury*. 26 października 2000 r. Sekretariaty Światowej Organizacji Ceł i UNESCO podpisały porozumienie na temat ochrony dziedzictwa kulturowego, mające na celu współpracę w zwalczaniu nielegalnego obrotu dziełami sztuki.

Dzięki współpracy między UNESCO i WCO został opracowany UNESCO - WCO Model Export Certificate (Model pozwolenia wywozowego). Dokument ten był także konsultowany z UNIDROIT i INTERPOLEM. Sam projekt dokumentu został opracowany przez WCO, ponieważ obrót poszczególnych kart dokumentu jest "technicznie" związany z pracą służb celnych. Wprowadzenie tego dokumentu ma na celu ujednolicenie dokumentów przedstawianych organom celnym, co ma spowodować uproszczenie ich pracy. Zaproponowany przez WCO i UNESCO Model jest wzorowany na pozwoleniach wywozowych, obowiązujących przy eksporcie dóbr kultury z krajów Unii Europejskiej.

Prace nad dokumentem i jego powstanie bardzo dobrze wpisują się w międzynarodowe działania prawne mające na celu walkę z ciągle rosnącym nielegalnym handlem dobrami kultury. Potrzeba funkcjonowania takiego dokumentu została wskazana w wielu aktach prawnych. Można tu przywołać najważniejsze:
- Konwencja UNESCO z 1970 r. dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, obecnie przyjętej przez 107 krajów. Stosowanie pozwoleń, wprowadzone przez art. 6. konwencji, towarzyszących obiektowi wywożonemu zgodnie z przepisami państwa oznacza, że wywóz określonego w nim dobra jest dozwolony. Wymóg pozwolenia wywozowego oznacza również obowiązek kontroli granicznej;
- komplementarna w stosunku do Konwencji UNESCO z 1970 r. Konwencja UNIDROIT z 1995 r. w sprawie skradzionych i nielegalnie wywiezionych dóbr kultury, która obecnie jest przyjęta przez 25 państw. Wskazuje ona jako podstawę zwrotu dóbr kultury użycie pozwolenia wywozowego;
- Konwencja UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego z 2001 r., która w art. 14. również wskazuje na podjęcie kroków przez poszczególne kraje chroniące swój kraj przed napływem podwodnego dziedzictwa kulturowego nielegalnie wywiezionego.

Propozycja Modelu pozwolenia wywozowego dla dóbr kultury została przesłana w roku 2005 państwom członkowskim UNESCO i WCO do rozważenia i przyjęcia w całości lub części jako ich krajowe pozwolenie na wywóz dóbr kultury.

Zdaniem organizacji, przyjęcie tego modelu jako ogólnoświatowego i funkcjonowanie jako międzynarodowego standardu byłoby korzystne dla Państw, a także pomocne w pracy policji i służb celnych w walce z nielegalnym handlem dobrami kultury.

Dokument ten jest dostępny na stronie http://www.unesco.org/culture/laws/illicit w wersji: arabskiej, chińskiej, angielskiej, francuskiej, rosyjskiej i hiszpańskiej. Zainteresowane kraje mogą Model pozwolenia wywozowego przyjąć jako własny, stosując przy tym odpowiednie formalności. Zgodnie z koncepcją twórców, dokument ten jest przeznaczony do eksportu pojedynczego przedmiotu lub wielu obiektów. Jednakże na każdy wywóz dóbr kultury wymagane jest oddzielne pozwolenie. Jak już wcześniej wspomniano, zaproponowany przez WCO i UNESCO formularz jest wzorowany na dokumentach wywozowych obowiązujących w eksporcie dóbr kultury z krajów Unii Europejskiej. Zasadniczą różnicą jest liczba egzemplarzy dokumentu wywozowego, w przypadku unijnego są to trzy arkusze, natomiast propozycja WCO i UNESCO zakłada 5 kart. Arkusze muszą być wypełnione czytelnie, nie mogą zawierać dopisanych słów, miejsc wymazanych oraz innych zmian. Wszystkie pola muszą być wypełnione, w przypadku wywozu pojedynczych przedmiotów należy pozostawić nie wypełnione pola 2, 22 i 18. Pola niewykorzystane musza być przekreślone, tak aby nie było możliwości dodania żadnych informacji. Z wyjątkiem Arkusza wniosku i kopii dla wnioskującego dokument składa się 21 pól.

Poszczególne karty są określone za pomocą numeracji i ich funkcji, która jest oznaczona w lewym marginesie. Karty te występują w następującej kolejności:
- Karta nr 1 - wniosek, który jest zachowywany przez organ wydający;
- Karta nr 2 - przedstawiana jako dokument uzupełniający zgłoszenie wywozowe urzędowi celnemu wywozu, pozostawiony wnioskodawcy lub jego reprezentantowi;
- Karta nr 3 - okazywana organowi celnemu wywozu, towarzyszy przesyłce do momentu przybycia do urzędu celnego wyjścia z kraju, po wypełnieniu przez służby celne egzemplarz ten jest zwracany do organu wydającego pozwolenie, przez organ celny lub przez wnioskującego o pozwolenie bądź jego reprezentanta;
- Karta nr 4 - zachowywana przez urząd celny wywozu (lub urząd celny w punkcie wyjścia z kraju);
- Karta nr 5 - przedstawiana w urzędzie celnym kraju wywozu i następnie towarzysząca przesyłce do momentu wyjścia z kraju. Po wypełnieniu przez służby celne towarzyszy dobrom kultury i musi być przedstawiona w kraju przeznaczenia jako dowód legalności operacji wywozowej.

Wśród wielu działań podejmowanych na arenie światowej przez różne organizacje i instytucje, propozycja UNESCO UNESCOWCO Model Export Certificate jest skutecznym narzędziem w walce z nielegalnym handlem dobrami kultury, tym bardziej, że przynosi już gotowe rozwiązanie.

* Anna Kobyłecka: Kontrola obrotu Dobrami Kultury w Unii Europejskiej. [w:] Polskie rejony w europejskiej przestrzeni kulturowej. Obrót dobrami kultury, nr. 1 (7) 2005, s.8

Wersja do druku