Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Raport w sprawie zagrożeń dóbr kultury (cz. IV). Prognoza zagrożenia przestępczością dóbr kultury oraz kierunki działań zmierzające do jego zmniejszenia

Ocena zagrożenia dóbr kultury przez przestępczość nie jest zbyt optymistyczna. Autorzy raportu zauważają co prawda, że w ostatnich latach nie nastąpił dynamiczny wzrost tej kategorii przestępczości, ale również nie wskazują na niepokojący fakt, iż z obecnym poziomem zajmujemy piąte miejsce w Europie. Ze stabilizacji przestępczości na obecnym, bardzo wysokim poziomie nie ma się co cieszyć. W prognozach wskazano, że nastąpi wzrost kradzieży z uwagi na małe zainteresowanie ochroną wśród osób odpowiedzialnych za ochronę dóbr kultury.

Ta przesłanka jest bardzo znamienna. Autorzy raportu zauważyli ogromne niebezpieczeństwo, które rodzi się wraz z lekceważeniem spraw ochrony. Typowym przykładem w tym zakresie mogłaby być między innymi kradzież obrazu Moneta z Muzeum Narodowego w Poznaniu. W raporcie podkreślono, że kradzieże będą następowały tam, gdzie przestępcy stwierdzą słabe techniczne zabezpieczenie obiektu. Sądzę, że w tym przypadku spłycono sprawy ochrony, ograniczając je do zabezpieczeń technicznych. Nie można zapominać, że w równym - o ile nie w większym stopniu - o prawidłowym zabezpieczeniu obiektu decydują sprawy organizacyjne, o które nie zadbano.

W prognozie nie uwzględniono prawdopodobnego wzrostu brutalizacji przestępstw skierowanych przeciwko dobrom kultury. Przy ogólnym wzroście bezwzględności przestępców, również i w tym zakresie można się liczyć z nowymi rodzajami przestępstw - np. napady z bronią w ręku czy rozboje. W przypadku pojawienia się w szerszym, niż ma to obecnie miejsce, stopniu ubezpieczeń dzieł sztuki, należy również uwzględnić prawdopodobieństwo kradzieży dzieł ubezpieczonych w celu uzyskania okupu od towarzystw asekuracyjnych. Kilka kategorii zagrożeń w raporcie zostało pominiętych na skutek słabego jeszcze rozpoznania skali zjawiska - fałszerstwa dzieł sztuki, prowadzenie nielegalnych wykopalisk archeologicznych, kradzieże detali architektonicznych z opuszczonych czy słabo nadzorowanych obiektów zabytkowych.

Propozycje działań, jakie zostały sformułowane przez Autorów raportu, w dużej części zostały uwzględnione przez Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych w planach pracy na rok 2001. Nie wszystko zależy jednak o dobrej chęci Ośrodka. Skuteczność działań wymaga woli współpracy bardzo szerokiego grona instytucji, a także i wzrostu nakładów finansowych. Trzeba mieć nadzieję, że zarówno jednego jak i drugiego nie zabraknie.

Prognoza zagrożenia przestępczością dóbr kultury
Lata 1997-1998 charakteryzowały się niewielkim wzrostem przestępstw przeciwko dobrom kultury. Wśród najczęściej dokonywanych przestępstw największą liczbę stanowią kradzieże z włamaniem. Prognozy przedstawiają się następująco:
* kradzieże dóbr kultury są i będą dokonywane tam, gdzie sprawcy stwierdzą słabe zabezpieczenie techniczne obiektu,
* nastąpi wzrost kradzieży z powodu zbyt małego zainteresowania ochroną dóbr kultury osób odpowiedzialnych za ich ochronę,
* nadal głównym przedmiotem zaboru będą dzieła łatwo zbywalne: obrazy, rzeźby, świeczniki i monstrancje,
* stabilizacja rynku dzieł sztuki sprzyjać będzie rozwojowi prywatnych kolekcji i ułatwiać obrót dziełami sztuki,
* nastąpi rozwój handlu poza legalnie działającymi placówkami,
* zachętą dla złodziei i paserów do dokonywania kradzieży są i będą wysokie ceny osiągane za dzieła sztuki na aukcjach czy u prywatnych kolekcjonerów. Zjawisku temu sprzyjać będzie brak i niepełna inwentaryzacja dzieł sztuki oraz niekontrolowany obrót dziełami sztuki, a także anonimowość prywatnych kolekcjonerów, brak wiedzy o pochodzeniu przedmiotów przeznaczonych do sprzedaży.

Kierunki działań zmierzające do zmniejszenia zagrożenia przestępczością dóbr kultury
Przedstawione w raporcie zagrożenia powinny obligować instytucje odpowiedzialne za ochronę dóbr kultury do podjęcia działań zmierzających do poprawy istniejącego stanu rzeczy. Dlatego też, widząc potrzebę zorganizowania wspólnych działań w tej kwestii, Biuro Koordynacji Służby Prewencyjnej Komendy Głównej Policji dostrzega konieczność podjęcia ścisłej współpracy pomiędzy instytucjami żywo zainteresowanymi powyższą tematyką, tj. Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Episkopatem Polski, Ośrodkiem Ochrony Zbiorów Publicznych i innymi. Celem działań powinno stać się zbliżenie stanowisk i wypracowanie zasad oraz form usprawnienia ochrony dóbr kultury, zarówno ze strony policji, jak i innych instytucji i podmiotów odpowiedzialnych za ich ochronę.
Do niezbędnych działań, których realizacja powinna w znacznym stopniu poprawić stan zabezpieczenia dóbr kultury narodowej należy zaliczyć:
1. w zakresie stosowania technicznych środków zmierzających do poprawy stanu zabezpieczenia dóbr kultury:
* stosowanie w szerszym zakresie odpowiednich oznaczeń dzieł sztuki,
* zakończenie prac nad zintegrowaniem systemu komputerowego katalogu utraconych dzieł sztuki między poszczególnymi instytucjami zajmującymi się poszukiwaniem tych przedmiotów,
* zakończenie inwentaryzacji majątku ruchomego wszystkich muzeów,
* udostępnienie policji i Urzędom Celnym centralnego katalogu skradzionych i zaginionych dóbr kultury,
* wprowadzenie nowych, zabezpieczonych przed fałszowaniem dokumentów na wywóz dóbr kultury za granicę,
2. w zakresie działań organizacyjnych mających na celu ograniczenie przestępczości przeciwko dobrom kultury
* poprawę współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za zabezpieczenie dóbr kultury przed przestępczością, głównie przedstawicielami Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, właściwymi władzami kościelnymi, przedstawicielami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Głównego Urzędu Ceł i Inspekcji Celnej.
* utworzenie wspólnej, stałej komisji składającej się z przedstawicieli resortu kultury i dziedzictwa narodowego, policji i służb celnych, która będzie analizowała na bieżąco problemy związane z przestępczością przeciwko dobrom kultury i przygotowywała wnioski i programy przeciwdziałania zagrożeniom,
* poprawę przepływu informacji o skradzionych i zaginionych dobrach kultury,
* zwiększenie budżetów instytucji bezpośrednio zaangażowanych w działania na rzecz poprawy stanu zabezpieczenia dóbr kultury
* zorganizowanie w strukturach Policji wydzielonych zespołów zwalczających przestępstwa przeciwko dobrom kultury,
* zwiększenie budżetów instytucji bezpośrednio zaangażowanych w działania na rzecz poprawy stanu zabezpieczenia dóbr kultury
3. w zakresie działań prawno-edukacyjnych
* zakończenie prac nad nową ustawą o ochronie dóbr kultury,
* zwiększenie działalności szkoleniowej i informacyjnej uświadamiającej stopień ryzyka i zagrożenia osobom odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa dóbr kultury narodowej,
* dokonanie analizy obowiązującego prawa pod kątem spójności poszczególnych przepisów dotyczących ochrony dóbr kultury, wychwycenie sprzeczności oraz przygotowanie propozycji zmian i uzupełnień w istniejących uregulowaniach prawnych,
* wystąpienie do strony kościelnej w sprawie wzmożenia działań ukierunkowanych na potrzebę zwiększenia liczby spotkań i szkoleń księży, pod których opieką znajdują się bezcenne dobra kultury,
* uściślenie działań pomiędzy poszczególnymi instytucjami odpowiadającymi za ochronę dóbr kultury, zmierzających do wsparcia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy organizowaniu międzynarodowej konferencji w sprawie ochrony dóbr kultury na wypadek szczególnych zagrożeń planowanej na maj 2001 r.
Wyżej zaproponowane rozwiązania mogą w sposób zdecydowany doprowadzić do poprawy istniejącego stanu rzeczy i przyczynić się do ograniczenia przestępczości przeciwko dobrom kultury.

Opracowano w Biurze Koordynacji Służby Prewencyjnej KGP.

W opracowaniu wykorzystano materiały własne, Rady Episkopatu Polski ds. Kultury, Generalnego Inspektoratu Celnego, Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych, Generalnego Konserwatora Zabytków, Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, Biura Koordynacji Służby Kryminalnej KGP.

Pełne dane liczbowe można znaleźć w czasopiśmie "Cenne, Bezcenne / Utracone", nr 2/2001

Wersja do druku