Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Nowe Publikacje Biura Pełnomocnika Rządu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego Za Granicą - Straty Bibliotek

Wśród przygotowanych pod patronatem Biura Pełnomocnika Rządu ważnych publikacji odzwierciedlających ogrom strat kultury polskiej w różnych jej dziedzinach, na szczególną uwagę zasługują kolejne dwie pozycje poświęcone bibliotekom i księgozbiorom.
Nawiązując do wcześniejszych opracowań na ten temat zawierają podstawową wiedzę, jaką obecnie dysponujemy dotyczącą szkód poniesionych przez polskie książnice w wyniku II wojny światowej, okupacji niemieckiej i radzieckiej. Stanowią tym samym bezcenne źródło informacyjne dla prac badawczych nad polskimi księgozbiorami historycznymi.
Pierwsza publikacja - INFORMATOR O STRATACH BIBLIOTEK I KSIĘGOZBIORÓW DOMOWYCH NA TERYTORIACH POLSKICH OKUPOWANYCH W LATACH 1939-1945 (BEZ ZIEM WSCHODNICH) wyd. Poznań 2000 r. opracowany przez Urszulę Paszkiewicz i Janusza Szymańskiego pod kierunkiem naukowym prof. Barbary Bieńkowskiej (przy współpracy innych osób) wykorzystuje dane odnoszące się do 9639 bibliotek instytucjonalnych i 28 243 księgozbiorów, uznając je jedynie za wskaźniki orientacyjne, generalnie zaniżone. Dla 1862 znaczniejszych bibliotek opracowano indywidualne noty. Znalazły się w nich biblioteki instytucjonalne ze zbiorami co najmniej jednego tysiąca tomów, z wyjątkiem księgozbiorów szkół podstawowych, dla których przyjęto próg pięciu tysięcy tomów, podobnie jak dla wszystkich księgozbiorów domowych. Aby przekazać pełen obraz strat uwzględniono również kolekcje zawierające szczególnie cenne obiekty, choć nie podlegające powyższym kryteriom liczbowym (np. księgozbiór Sobańskich z Guzowa, Tarnowskich z Dzikowa, Ostrowskich z Ujazdu i niektórych klasztorów). Całości dopełniły zestawienia zbiorcze, indeksy właścicieli zbiorów i mapy. Autorzy przedstawiając straty biblioteczne ziem centralnych i północno-zachodnich II Rzeczypospolitej oraz obszaru Wolnego Miasta Gdańska wzbogacili zarys panoramy kulturalnej Polski przedwojennej. Katastrofalne zniszczenia księgozbiorów domowych, których liczba znacznie przewyższała biblioteki instytucjonalne, okazały się wyjątkowo dotkliwą stratą dla kultury książki polskiego społeczeństwa. I w tym kontekście porażająca wydaje się nie tylko liczba utraconych dzieł, ale także okoliczności świadomego i nieodwracalnego niszczenia przez okupantów całego obszaru kultury piśmienniczej narodu - nie tylko zbiorów, ale również dokumentacji bibliotecznej, wyposażenia, struktury zasobów i źródeł informacyjnych (por. Wstęp prof. Barbary Bieńkowskiej). Rachunek strat wojennych i w tej dziedzinie wciąż nie jest zamknięty. Dlatego jego historyczna dokumentacja ma głęboki sens, nie tylko naukowy i edukacyjny. W ostatnich bowiem latach zauważamy przybierające na sile tendencje przemieszczania zbiorów i co za tym idzie, żywe zainteresowanie ich pochodzeniem i losami.
Druga publikacja - INWENTARZE I KATALOGI BIBLIOTEK Z ZIEM WSCHODNICH RZECZYPOSPOLITEJ DO 1939 ROKU. SUPLEMENT I (wyd. 2000 r.) - jest kontynuacją merytoryczną i metodologiczną dwóch wcześniejszych spisów (wyd.1996 r, 1998 r.). Wykazuje 1001 opisów inwentarzy i katalogów bibliotek instytucjonalnych i prywatnych w 479 miejscowościach pozostających w granicach terytorialnych Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji i Ukrainy. Ujawnia nieocenione i w większości dotychczas nieznane źródła powstałe od XVII w. (najstarszy zarejestrowany inwentarz z 1633 r.) do połowy XX w. ( najnowszy z 1952 r.). Opisane zostały inwentarze i katalogi rękopiśmienne - 943 pozycje oraz drukowane - 58 pozycji. Dotyczą one zawartości bibliotek należących do 615 instytucji, w tym 196 klasztorów i 55 właścicieli księgozbiorów prywatnych. Wnikliwa kwerenda i pasja poszukiwawcza autorki w znaczący sposób uzupełniły dotychczasową wiedzę o materiałach źródłowych do zawartości bibliotek na ziemiach wschodnich, przechowywanych głównie we Lwowie i w Wilnie. Sprawą niezwykłej wagi jest zapowiedziane przez autorkę dokończenie rejestracji zawartości Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie (jej bogate archiwum znajduje się obecnie w Bibliotece Naukowej im. W. Stefanyka Akademii Nauk Ukrainy) i innych zbiornic piśmiennictwa z terenów II Rzeczypospolitej. Planowane są również poszukiwania źródeł rękopiśmiennych w archiwach Sankt Petersburga i Moskwy. Kolejne suplementy będą owocem tych badań.

Wersja do druku