Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Zbiory Lwowskie VIII. Muzeum im. Dzieduszyckich

Muzea podobne zakładane i otwierane po miastach takiego znaczenia jak Lwów, skupiają miejscowe naukowe siły, rozbudzają zamiłowanie naukowe w kształcącej się młodzieży i roznoszą przez zwiedzających je znajomość i popęd do badania przyrody do najdalszych zakątków kraju, zwracają uwagę mieszkańców na przyrodnicze płody ich otaczające, a tym samym służą pomnażaniu zbiorów i poznawania pod względem przyrodniczym najdalszych kraju okolic1.

Muzeum przyrodnicze we Lwowie zostało założone w 1845 r. Jego siedziba mieściła się w budynku wybudowanym w latach trzydziestych XIX w., przy ul. Rutowskiego (obecnie ul. Teatralna 18). Fundatorem był Włodzimierz Dzieduszycki (1825-1995) - zoolog, ornitolog, archeolog, bibliofil i wydawca, a także organizator wystaw. Był zaangażowany w działalność wielu organizacji i stowarzyszeń, a jego praca znalazła szerokie uznanie u współczesnych, czego wyrazem były liczne nagrody i wyróżnienia. Jego prywatne zbiory dały początek lwowskiemu Muzeum. Do najbliższych współpracowników Włodzimierza Dzieduszykiego należeli Władysław Zontak, Ernest Schauer i Edmund Hertel.


Po 1870 r., kiedy to zaadoptowano budynek do celów wystawienniczych, rozpoczęto prace nad rozmieszczaniem eksponatów w poszczególnych działach. Od 1873 r. Muzeum było czynne raz w tygodniu, a od 1880 r., udostępniono je zwiedzającym codziennie. W tym też roku Włodzimierz Dzieduszycki wydał pierwszy przewodnik po zbiorach. Z czasem muzeum coraz bardziej przestawało mieć charakter placówki prywatnej, a stawało się instytucją naukową i społeczną przeznaczoną zarówno dla uczonych i studentów zainteresowanych tą tematyką, jak też dla całego społeczeństwa.


W 1893 r., włączono Muzeum do Ordynacji Poturzycko-Zarzeckiej Dzieduszyckich, która zapewniała placówce dotacje finansowe w wysokości 12.000 koron rocznie, było to, przynajmniej do końca I wojny światowej, wystarczające źródło finansowania.


Zbiory systematycznie powiększano, dzięki wyprawom naukowym, polowaniom, darowiznom i zakupom. Wśród nich były m.in.: zielnik kupiony od prof. Antoniego Rechmana, zbiory florystyczne zakupione po prof. Jacku Łobarzewskim i zbiór podarowany przez prof. Maksymiliana Siłę-Nowickiego. W 1910 r. Muzeum wzbogaciło się o prywatne zbiory z zakresu geologii, zebrane we Włoszech przez dr. Zygmunta Grzymałę Bośniackiego. Wiele kolekcji udało się uzyskać poprzez finansowanie badań terenowych prowadzonych przez znanych przyrodników, a także dofinansowywanie prac wykonywanych przez studentów.


W 1899 r. dokonano reorganizacji muzeum. Zbiory zostały podzielone na pięć działów: zoologiczny, botaniczny, mineralogiczno-geologiczny, prehistoryczny i etnograficzny.
Dział zoologiczny posiadał najwięcej eksponatów - 38 225 (8328 gatunków), które do 1939 roku zwiększyły się trzykrotnie. Były tam między innymi: nosorożec, renifer i hiena jaskiniowa oraz największa atrakcja tego działu - szkielet mamuta odkryty w Staruni w 1907 r. W dziale tym znajdował się również zbiór ornitologiczny, który zawierał około 300 gatunków ptaków (2259 okazów). Ponadto znajdowało się w nim wiele gatunków ryb, płazów i gadów.


Dział botaniczny składał się z 23.000 arkuszy z roślinami kopalnymi oraz z zielników, które pochodziły z kolekcji prof. Emeryka Turczyńskiego i Włodzimierza Dzieduszyckiego.
Na dział trzeci mineralogiczno-geologiczny składało się około 14.000 okazów, w tym zbiory prof. L. Zeisznera. Dział prehistoryczny to około 7.000 okazów. Znajdowały się w nim m.in. efekty wykopalisk z jaskiń w okolicach Krakowa oraz złoty skarb z VIII i VI w. p.n.e, odnaleziony w latach 1878 i 1897 koło Michałkowa w pow. borszczowskim.


W dziale etnograficznym prezentowano przedmioty użytku domowego, ubrania, ozdoby, modele architektoniczne, ceramikę, wyroby huculskie oraz stroje i instrumenty ludowe.
Ponadto Muzeum było wyposażone w pracownie przyrodniczą i bibliotekę podręczną, na którą składało się około 10.000 tomów. W latach 1914-1920 prowadzono również działalność wydawniczą, publikując "Rozprawy i Wiadomości z Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie".
Muzeum było otwarte do września 1939 r., mimo trudności finansowych, jakich doświadczyło w okresie międzywojennym. Ograniczoną działalność prowadzono jeszcze podczas okupacji sowieckiej. W czerwcu 1941 r. Muzeum zostało zamknięte przez władze niemieckie. Administracja niemiecka przejęła też majątki ziemskie Dzieduszyckich, z których uzyskiwano środki na finansowanie działalności Muzeum. Brak środków na konserwację zbiorów przyczynił się do zniszczenia niektórych eksponatów.


Po II wojnie światowej postulowano rewindykację trzech lwowskich placówek o charakterze przyrodniczym: Muzeum im. Dzieduszyckich; biblioteki, wydawnictwa i inwentarza Stacji Biologicznej Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika oraz muzeum zoologicznego i biblioteki przy Zakładzie Zoologii Uniwersytetu Jana Kazimierza.


Postulaty rewindykacyjne dotyczące Muzeum im. Dzieduszyckich nie zostały zrealizowane. Zbiory przekazano Ukraińskiej Akademii Nauk. Część eksponatów stała się własnością Lwowskiego Muzeum Naukowo-Przyrodoznawczego, a zbiory etnograficzne i archeologiczne przekazano do innych muzeów ukraińskich.

Przypisy:
1. Fragment wypowiedzi Włodzimierza Dzieduszyckiego, cyt. za: F. Pawęski, Polskie muzealnictwo przyrodnicze, "Biblioteka Muzeum Rolniczego w Szreniawie", t. 1, 1970, s. 16.


Literatura:
1. Przewodnik po Muzeum Dzieduszyckich, Lwów 1907.

2. E. Chwalewik, Zbiory Polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, Warszawa-Kraków 1926.

3. J. Petrus, Muzea lwowskie 1823-1939, Sztuka Kresów Wschodnich. Materiały sesji naukowej, t. 2, Kraków 1996, s. 425-434.

Wersja do druku