Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Cenne, nieutracone. Cenne, zabezpieczone.

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa uruchomiła proces przemian związany z przekształceniami własnościowymi polskiego rolnictwa. Do realizacji tego zadania została powołana Agencja Własności Rolnej, która jest rządową instytucją powierniczą wykonującą prawa własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa.

Podstawowym zadaniem działającej od 1992 r. Agencji jest restrukturyzacja i prywatyzacja sektora rolnego Skarbu Państwa, w skład którego, poza nieruchomościami rolnymi, wchodzą również obiekty zabytkowe przede wszystkim związane z produkcją rolną, a więc młyny, kuźnie, spichlerze, stanowiska archeologiczne znajdujące się na gruntach rolnych, a także ruchome dobra kultury, będące na ogół wyposażeniem wnętrz obiektów mieszkalnych i gospodarczych. Jednak największą grupą obiektów zabytkowych przekazanych do Zasoby Własności Rolnej Skarbu Państwa stanowią zespoły dworskie- i pałacowo-parkowe oraz folwarki.

Wydarzenia historyczne nie oszczędziły znacznej części dworów i pałaców, które wraz z wystrojem i wyposażeniem wnętrz były niejednokrotnie świadomie niszczone, dla innych zaś upływ czasu i brak remontów był powodem postępującej dekapitalizacji, wreszcie dekret z 1944 r. pogłębił wcześniej poniesione straty. W następstwie reformy rolnej spora część zespołów dworskich i pałacowych, pozbawiona pierwotnych właścicieli i gospodarzy została przekazana w zarząd przypadkowym użytkownikom, przede wszystkim z resortów oświaty, zdrowia i kultury. Obiekty te pozbawione zaplecza utraciły ekonomiczną podstawę egzystencji.

Największą część areału rolnego, wraz ze znajdującymi się tam zespołami dworsko- i pałacowo-parkowymi, przejęły w zarząd państwowe przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, które z kolei w latach 90. podlegały likwidacji, zaś ich majątek przekazywano do do Zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa. W gestii Agencji znalazły się zatem obiekty zabytkowe o nierównej wartości artystycznej, zróżnicowanej wielkości, na terenie całej Polski. Obok reprezentacyjnych pałaców i dworów projektowanych przez znakomitych architektów, znalazły się skromne obiekty, których twórcami byli anonimowi budowniczowie, jednak niemalże wszystkie charakteryzują się indywidualnością rozwiązań architektonicznych, umiejętnie powiązanych z kompozycją założeń ogrodowo-parkowych i folwarcznych i dzięki temu zajmują szczególną pozycję w historii architektury. Poza tym, że zadziwiają urodą, posiadają wymierną wartość gospodarczą oraz ponadczasową wartość kulturową, a poprzez wpisanie do rejestru zabytków, w większości objęte są ochroną prawną.

Na początku działalności Agencji, stan wiedzy na temat granic ochrony konserwatorskiej, stan zachowania oraz identyfkacji obiektów zabytkowych w terenie był dalece niezadowalający . Dopiero rozpoznanie przez oddziały terenowe pozwoliło stwierdzić, iż stan techniczny, podobnie jak stan formalnoprawny przeważającej części przekazanych do Zasobów obiektów zabytkowych, świadczył o wieloletnich zaniedbaniach i był bardzo zróżnicowany. Jedynie 27% obiektów było utrzymane prawidłowo, 43% od dawna remontowano chyba, że w celu przebudowy, około 30% stanowiły obiekty zniszczone, zdewastowane oraz opuszczone i takie, w których przed laty zostały rozpoczęte, a następnie zaniechane remonty kapitalne. Większość z nich wymagało natychmiastowych zabezpieczeń i napraw, których wykonanie związane było z poniesieniem dużych nakładów finansowych.

Skalę problemu obrazuje również sposób użytkowania obiektów zabytkowych jeszcze przed przejściem do Zasobu, gdyż prawie 24% użytkowanych było jako biura, ponad 40% pełniło funkcje mieszkaniowo-biurowe, aż 19% to pustostany, zaś pozostałe wykorzystywano na różne inne cele. Przykłady zaniedbań obiektów zabytkowych i dekapitalizacji ich stanu technicznego odnotowano na terenie całego kraju, z pewnym zróżnicowaniem w zależności od regiony i poziomu gospodarstwa rolnego zarządzającego zespołem zabytkowym.

W szczególności zniszczenie zabytków i degradacja otocznia wystąpiła na północy i zachodzie kraju. Tam bowiem przeważają obiekty pałacowe o dużych kubaturach, najczęściej zaludnione, użytkowane jako domy wielorodzinne.

Od początku swojej działalności pracując na rzecz zabezpieczenia przejętych obiektów oraz pozyskania wiarygodnych kandydatów na przyszłych właścicieli. Agencja przywiązyje szczególną wagę do prawidłowej współpracy oddziałów terenowych z wojewódzkimi konserwatorami zabytków i podległą im Służbą Ochrony Zabytków.

Najwłaściwszą formą zagospodarowania obiektów zabytkowych, preferowaną zarówno przez Agencję, jest ich celowe rozdysponowanie realizowane poprzez sprzedaż, nieodpłatne przekazanie gminom, bądź wniesienie do spółek jako aport rzeczowy. Do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa sukcesywnie przekazanych zostało nieco ponad dwa tysiące zespołów dworsko- i pałacowo-parkowych oraz folwarcznych, wpisanych do rejestru zabytków, z czego dotychczas około 600 zespołów zostało trwale rozdysponowanych, a zatem pozyskały one nowych prawnych właścicieli. Ponad 1200 zabytkowych zespołów pozostaje w dzierżawie, która jako tymczasowa forma zagospodarowania obiektów zabytkowych nie cieszy się poparciem wojewódzkich konserwatorów zabytków.

Prywatyzację obiektów zabytkowych utrudnia wiele czynników, w tym przede wszystkim związanych z rozwiązaniem spraw dotyczących obiektów zasiedlonych, które do Zasobu zostały przekazane wraz z umowami najmu, mała atrakcyjność lokalizacji obiektów oraz otrzymany w spadku nie uporządkowany stan prawno-własnościowy, wymagający obecnie czasu i środków finansowych. W szczególności zaś na spowolnienie prac prywatyzacyjnych wpływa dotychczasowy brak prawnych rozstrzygnięć reprywatyzacyjnych. Agencja nie przeznacza bowiem do sprzedaży tych obiektów, w stosunku do których zostały zgłoszone roszczenia, chyba że o nabycie w ramach pierwszeństwa ubiegają się byli właściciele bądź ich prawni spadkobiercy.

W trosce o poprawienie kondycji obiektów będących w Zasobie, w porozumieniu z wojewódzkimi konserwatorami zabytków w pierwszej kolejności, zgodnie ze wskazaniami konserwatorskimi, prowadzone są prace zabezpieczające obiektów nieruchomych. Wysiłek finansowy oddziałów terenowych do końca ub.r. Był uzupełniany scentralizowanym funduszem Agencji, dzięki któremu na miarę możliwości wsparciem finansowym zostały objęte również specjalistyczne prace konserwatorskie. W obiektach o szczególnej wartości z konserwatorskiego punktu widzenia wykonane zostały prace konserwatorskie artystycznego wystroju wnętrz, kompleksowe remonty konstrukcji obiektów, a także prace rewaloryzacyjne parków. Ponadto Agencja uczestniczy w finansowaniu niezbędnych dokumentacji konserwatorskich.

Warto wiedzieć, że:

Sprzedaż nieruchomości, jeżeli nie ma zastosowania prawa pierwszeństwa w ich nabyciu odbywa się w drodze przetargu. W ogłoszeniu przetargu na sprzedaż nieruchomości zabytkowej, wpisanej do rejestru zabytków, Agencja podaje wysokość ustalonej obniżki oceny sprzedaży, która może wynieść nie więcej niż 50% oraz informuje o możliwości rozłożenia należności na raty.

Na przeniesienie własności obiektu wpisanego do rejestru zabytków, stanowiącego własność Skarbu Państwa, należy uzyskać zgodę właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków, która uzależniona jest przede wszystkim od respektowania przez nabywcę zasad ochrony zabytków.
Cudzoziemiec zamierzający nabyć od Agencji zabytkową nieruchomość zobowiązany jest ponadto do uzyskania zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Wejście w posiadanie obiektu o niepowtarzalnej architekturze w otoczeniu starych drzew może stać się realizacją marzeń, a zarazem korzystną lokatą kapitału. Szczegółowymi informacjami ofertami dysponują oddziały terenowe AWRSP.

Wersja do druku