Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Ostatnie drewniane

Drewno stanowiło najbardziej dostępny i najtańszy materiał budowlany na terenie północno-wschodnich ziem polskich, a także Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wznoszono z niego nie tylko zabudowania mieszkalne i gospodarcze; także liczne budowle sakralne, w tym żydowskie domy modlitwy, zwane synagogami lub bóżnicami.

        Budowano je "podług nieba i zwyczaju polskiego", niejednokrotnie przy wsparciu miejscowych właścicieli ziemskich. Kunsztownie zdobione budowle wystawione z sośniny, świerku, jedliny rzadziej z modrzewia, uważane były za specyficznie polskie. Najbardziej interesujące obiekty powstały w drugiej połowie XVIII wieku oraz drugiej połowie XIX wieku i odznaczały się wysokim poziomem rozwiązań konstrukcyjnych. Były to przede wszystkim "bóżnice grupy białostocko-grodzieńskiej w Suchowoli, Zabłudowej, Grodnie i Wołpie (ob. Białoruś) oraz Olkiennikach /Litwa). Przed 1939 rokiem na terenach północno-wschodniej Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniało kilkaset drewnianych żydowskich obiektów sakralnych, w tym około 80 na Białostocczyźnie.

        Jak piszą Maria i Kazimierz Piechotkowie w "Bramach nieba", monumentalnej publikacji poświęconej drewnianym synagogom, wydanej w 1999 roku - "Bożnice drewniane nie istnieją - podobnie jak wierni, którzy się w nich modlili, stały się ofiarą Holocaustu". W latach 1939-1945 spalono i zburzono prawie wszystkie drewniane synagogi w Polsce; ocalały jedynie obiekty w Puńsku. (obecnie sklep), Parczewie (przedszkole) oraz Szumowie (dom parafialny przy miejscowym kościele, obiekt przeniesiony ze Śniadowa). Znacznie więcej dawnych domów modlitwy starozakonnych przetrwało na terenie dzisiejszej Litwy w miejscowościach Pakruojie (Pokrój), Alanta, Telsiai (Telsze), Nusninkai (Nuśninki), Seda, Ziezmariai /Eyzmory) oraz Tirkslai. W czasach sowieckich budynki dawnych bóżnic najczęściej wykorzystywano jako magazyny. Usuwano z nich wyposażenie, które ulegało zniszczeniu. Najstarszą budowlę - w należącym do rodziny von Roppów pokroju - badacze litewscy datują na XVIII stulecie, a Maria i Kazimierz Piechotkowie - na wiek XIX.

Wersja do druku