Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Z prac Biura Pełnomocnika Rządu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą. Prace dokumentacyjne na Wschodzie.

"Ostatnie dziesięć lat badań historyków sztuki nad zabytkami Ukrainy, Białorusi i Litwy" - tak brzmiał tytuł Międzynarodowej Sesji Naukowej, która odbyła się we Lwowie w dniach 12-14 listopada br. Sesja została zorganizowana przez Federację Organizacji Polskich na Ukrainie, Fundację Pomocy Polakom na Wschodzie oraz Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Studenci UJ w roku 1994 zapoczątkowali coroczne spotkania historyków sztuki, ułatwiające wzajemne kontakty i umożliwiające wymianę informacji na temat stanu badań dotyczących wspólnego dziedzictwa kulturalnego.

Na marginesie trzeba dodać, iż tak duże doświadczenie w organizowaniu takich spotkań posiada Polskie Towarzystwo Numizmatyczne, które organizując w 1994 roku, w Supraślu, Międzynarodową Konferencje Naukową zatytułowaną "Wspólne dzieje pieniądza", zapoczątkowało cykliczne spotkania numizmatyków z Polski Białorusi, Litwy i Ukrainy.

Obradom Sesji we Lwowie przewodniczyli kolejno: prof. Andrij Rudnickyj z Politechniki Lwowskiej, mgr Andrzej Betlej z Instytutu Historü Sztuki UJ oraz prof. Jerzy Kowalczyk z Instytutu Sztuki PAN. W sesji brali udział m. in. Stanisław Żurowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuki, Pełnomocnik Rządu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą, Iwan Mohytycz, Dyrektor Instytutu Konserwatorskiego "Ukrzachidprojektrestawracja" we Lwowie, prof. Borys Woznycky, Dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów, dr Maria Kałamajska-Saeed z Instytutu Sztuki PAN, doc. Oresta Resztylo Rybczyńska z Politechniki Lwowskiej, dr Natalia Slipczenko z Instytutu Konserwatorskiego we Lwowie, Sergiej Romaczenko z Narodowego Komitetu Budownictwa Ukrainy i mgr Aneta Gluzińska z Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie. W ciągu dwóch dni zaprezentowano 30 referatów i nie sposób przedstawić w tym miejscu wszystkich uczestników i wyniki ich prac zaprezentowane podczas sesji. Zainteresowani tematem będą mogli zapoznać się z referatami (również osób, które nie mogły przybyć do Lwowa) w przyszłym roku, kiedy zostaną opublikowane materiały z sesji. Wprawdzie w tym roku Biuro Pełnomocnika Rządu nie wspomagało finansowo sesji naukowej, to jednak wiele wyników prac terenowych zaprezentowanych we Lwowie powstało przy pomocy finansowej Biura Pełnomocnika Rządu.

Jest to też niejako okazja do pewnego podsumowania prac Biura i współpracy z Białorusią Litwą i Ukrainą. Współpraca głównie jest prowadzona jest w oparciu o porozumienia wynegocjowane przez Pełnomocnika Rządu ds. Polskiego dziedzictwa Kulturalnego za Granicą z Pełnomocnikami Rządów Białorusi i Ukrainy. (Podpisanie stosownego porozumienia jest przewidziane również z Litwą). Są one podstawą do powoływania odpowiednich komisji.
Najdłużej istnieje Komisja Konsultacyjna Polsko-Białoruska ds. Dziedzictwa Kulturalnego, która powstała (przed podpisaniem Porozumienia) na podstawie Deklaracji o współpracy kulturalnej, naukowej i edukacyjnej z dnia 18 listopada 1992 roku.

Podstawą do współpracy (w zakresie zabytków ruchomych) z Ukrainą jest Porozumienie między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainą w dziedzinie ochrony i zwrotu dóbr kultury utraconych i bezprawnie przemieszczonych podczas II wojny światowej, podpisane 25 czerwca 1996 roku. Dzięki temu, pół roku później, została powołana Komisja Międzyrządowa. Dla polepszenia współpracy w zakresie architektury i cmentarzy należy powołać komisję ds. ochrony dziedzictwa kulturalnego, gdyż obecny stan współpracy w tym zakresie jest więcej niż nie zadawalający.

Biuro Pełnomocnika Rządu uczestniczyło w pracach dokumentacyjnych i konserwatorsko-budowlanych zabytków znajdujących się za wschodnią granicą Polski. Ewidencja zabytków prowadzona przez Biuro co roku powiększa o karty inwentaryzacyjne, archiwalia czy też o materiały uzyskiwane dzięki współpracy z instytucjami w kraju i za granicą. Wśród instytucji od lat zaangażowanych w prace na Wschodzie należy tu wymienić: Instytut Sztuki PAN, Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Warszawski, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Politechnika Świętokrzyska, Stowarzyszenie "Wspólnota Polska", Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, Fundacja Kultury Polskiej i Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Wśród instytucji zagranicznych szczególne miejsce zajmują Instytut Konserwatorski we Lwowie i Lwowska Galeria Obrazów. Realizację wielu zadań Biura zapewnia współpraca z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, a zwłaszcza z placówkami dyplomatycznymi w Wilnie, Mińsku, Grodnie, Kijowie i we Lwowie.

Inwentaryzacja zabytków najdłużej prowadzona jest prowadzona jest przez studentów historii sztuki: Uniwersytetu Jagiellońskiego na Ukrainie i Uniwersytetu Warszawskiego na Litwie i Białorusi. Z roku na rok przybywa grup studenckich z poszczególnych uczelni. W tym roku studenci reprezentowali takie uczelnie jak: Akademia Teologü Katolickiej w Warszawie, Politechniki - Warszawska, Łódzka i Świętokrzyska i Instytut Historü UJ. Studenci wykonują także prace konserwatorskie: z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i Krakowie w kościele pw. Św. Wawrzyńca w Żółkwi oraz w tym roku z Wydziału Konserwacji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wykonywali konserwację polichromii w katedrze w Kamieńcu Podolskim. Inwentaryzację cmentarzy prowadzą studenci Politechniki Świętokrzyskiej, Stowarzyszenie "Wspólnota Polska" i Instytut Konserwatorski we Lwowie.

Dość długa jest lista dofinansowanych przez Biuro prac konserwatorskich i remontowych w wybranych obiektach zabytkowych. Należą do nich między innymi: kościoły w Nieświeżu, Krzemienicy, Lubomlu, Zbarażu, Ołyce, Berdyczowie czy w katedrze we Lwowie, Dofinansowywano także prace zabezpieczające ruin zamku w Nowogródku, zamku w Złoczowie i remont dachu dworu w Poszeszuwiu. Dzięki pomocy finansowej i organizacyjnej Biura oraz Stowarzyszenia Wspólnota Polska" Pracownia Konserwacji Malarstwa PKZ przeprowadziła konserwację 12 obrazów z kościoła pobrygidkowskiego w Grodnie. Należy tu również wymienić pierwszy etap konserwacji obrazu Świętej Trójcy w Szylanach, co jest przykładem dobrej współpracy konserwatorów polskich i litewskich.
Ważnym elementem współpracy jest organizacja kursów i "szkół letnich" dla obywateli Białorusi, Litwy i Ukrainy. Są to: Akademia Nieświeska, organizowana przez Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, kursy organizowane przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami czy szkoła letnia dla konserwatorów organizowana przez Polski Komitet ds. UNESCO przy współpracy z Państwową Służbą Ochrony Zabytków i Urzędem Miasta w Zamościu.

Osobne zagadnienie stanowi współpraca ze wschodnimi sąsiadami w odniesieniu do bibliotek. Problemy te były szczegółowo omawiane podczas IV Forum Polskiego Towarzystwa Bibliologicznego w grudniu 1997 roku. (materiały w druku). Z instytucjami na Wschodzie bardzo aktywnie współpracuje Biblioteka Narodowa. Jako przykład można podać katalogowanie, znajdującego się w Bibliotece Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie, księgozbioru króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Mimo, iż prace na Wschodzie są bardzo zaawansowane to jednak pozostało jeszcze wiele do zrobienia w zakresie dokumentowania, ochrony i udostępniania zbiorów. Prace dokumentacyjne potrwają jeszcze wiele lat nawet przy założeniu, że zostanie spełnionych wiele warunków takich jak: zwiększone środki finansowe na prace badawcze, koordynacja prac i lepsza współpraca z instytucjami w kraju i za granicą.

Wersja do druku