Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Nowe publikacje

Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą przygotowuje do wydania pod koniec 1998 r. cztery nowe publikacje: "Straty wojenne. Malarstwo polskie. Obrazy olejne, pastele, akwarele utracone w latach 1939-1945", opracowane przez Annę Tyczyńską i Krystynę Znojewską z Muzeum Narodowego w Warszawie, "Zabytki dawnego województwa stanisławowskiego. Wykaz z lat 1921-1929", pod redakcją prof. Ryszarda Brykowskiego i Grażyny Ruszczyk z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, "Monumenta variis Radivillorum. Wyposażenie zamku nieświeskiego w świetle źródeł archiwalnych. Cz. I: XVI-XVII w." autorstwa dr. Tadeusza Bernatowicza z Uniwersytetu Warszawskiego oraz "Biblioteki na wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej", informator opracowany pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Barbary Bieńkowskiej, m.in. przez Urszulę Paszkiewicz i Janusza Szymańskiego, pracowników naszego Biura.

Pierwsza z zaplanowanych publikacji, katalog prezentujący straty malarstwa polskiego, obejmuje zaledwie znikomą część zniszczonych lub zaginionych w wyniku II wojny światowej dzieł polskich artystów. Znalazły się w nim bowiem tylko te obrazy, których identyfikacja - dzięki zachowanym fotografiom - nie będzie trudna. Pominięto natomiast wiele dzieł, o których wyglądzie można jedynie domniemywać z mniej lub bardziej szczegółowych opisów. Autorki opracowały i zweryfikowały zebrany materiał w sposób niezwykle rzetelny. Ich benedyktyńska praca uwieczniona została wspaniałym efektem - z 445 ilustracji poznajemy obrazy, które, jak się może wydawać, raczej bezpowrotnie są stracone dla polskiej kultury. Jednak, jak uczy praktyka, czasem pojawiają się one na rynku antykwarycznym lub wpływają do zbiorów muzealnych za granicą i dlatego publikacja tego katalogu jest tak ważnym wydarzeniem. W wielu wypadkach umożliwi on przecież zidentyfikowanie prac polskich artystów, utraconych w wyniku działań II wojny światowej. W tym celu katalog zostanie przekazany licznym placówkom muzealnym w kraju i za granicą, dotrze do domów aukcyjnych i polskich pracowników konsularnych.

Zespół opracowujący Biblioteki na wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej wykonał z wielką starannością równie ogromną pracę, gromadząc na 1200 stronach informacje dotyczące zasobów ponad 5100 bibliotek instytucjonalnych i prywatnych. Niewątpliwie jest to pionierskie dzieło, nie było bowiem przed II wojną światową żadnych spisów, które obejmowałyby wszystkie biblioteki z terenów wschodnich rubieży II Rzeczypospolitej. Ogromnych trudności nastręczało dokonanie choćby wstępnej oceny poniesionych strat. Zasobów bibliotek domowych dawnych Kresów Wschodnich można się było jedynie domyślać, gdyż współcześni badacze dysponują nader wątłym materiałem. Informacji dostarczają spisy członków Towarzystwa Miłośników Książki, czy też rozsiane po świecie egzemplarze opatrzone znakami własnościowymi, ekslibrisami lub pieczątkami. Autorzy opracowania dobrze zdawali sobie sprawę z tych ograniczeń, sygnalizując je już we wstępie. Mają jednak nadzieję, że ich dzieło pobudzi bibliotekarzy, a zwłaszcza dawnych właścicieli ksiegozbiorów domowych i ich spadkobierców do udzielenia szczegółowych informacji, aby zgromadzony materiał mógł być stopniowo uzupełniany o nowe dane.

Niezwykłego zadania podjął się dr Bernatowicz, odtwarzając na podstawie źródeł archiwalnych wyposażenie zamku w Nieświeżu na przestrzeni niemal dwóch stuleci, gdy Rzeczpospolita Obojga Narodów była jedną z potęg europejskich, a ród Radziwiłłów jednym z pierwszych domów książęcych w Europie. "Monumenta variis Radivillorum" składa się z dwóch części. Pierwsza stanowi rekonstrukcję jednej z największych na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej kolekcji dzieł artystycznych, mebli i militariów oraz zmian, jakie się dokonywały w tych zbiorach. Autor odtwarza także układ obiektów w pomieszczeniach radziwiłłowskiej siedziby. Druga część prezentuje in extenso wybrane materiały źródłowe. Podstawą opracowania stało się dwadzieścia XVI i XVII - wiecznych inwentarzy Archiwum Radziwiłłowskiego, przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, z których najwcześniejszy pochodzi z 1563 r., a ostatni został sporządzony po śmierci Michała Kazimierza Radziwiłła w 1681 r. Wybrano z nich te, które najpełniej ukazują zbiory oraz stan zachowania zamku , czyli szczegółowe spisy z lat 1658 i 1673 oraz materiały, które pozwalają prześledzić zmiany zachodzące w wyposażeniu zamku w Nieświeżu w ciągu niemal całego XVII wieku. Książka ta ukazuje bogactwo niezwykłej kolekcji dzieł sztuki, rzemiosła artystycznego, militariów i numizmatyki uchwyconej w jej dynamicznym rozwoju, a czytelnikowi przybliża interesujące, nie publikowane dotychczas dokumenty.

Ciekawym przedsięwzięciem jest przygotowanie do druku "Zabytków dawnego województwa stanisławowskiego". Podstawą dlań był odnaleziony w zbiorach Archiwum Akt Nowych w Warszawie dokument w postaci maszynopisu, który powstał na zlecenie utworzonego w 1929 r. Centralnego Biura Inwentaryzacji Zabytków Sztuki. Maszynopis ten jest jedynym, jak dotąd, zachowanym kompletnym spisem zabytków występujących na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej. Obejmuje powiaty: bohorodczański, doliński, horodeński, kałuski, kołomyjski, kosowski, nadwórniański, peczeniżyński, rohatyński, skolski, stanisławowski, stryjski, tłumacki, turczański, śniatyński i żydaczowski. Zebrany materiał, chociaż ma charakter roboczy, planowano w przyszłości wydać drukiem, podobnie jak uczyniono to z opracowaniami powiatów nowotarskiego, rawsko-mazowieckiego, sieradzkiego i żywieckiego, które ukazały się w zeszytach serii Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny. Wybuch II wojny światowej unicestwił te zamierzenia.

Zabytki dawnego województwa stanisławowskiego udostępniają czytelnikom sporządzony przed siedemdziesięcioma laty spis, który dziś ma wybitnie źródłowy charakter. Wybrane starannie fotografie dodatkowo uwydatniają omawiane zabytki, spośród których wiele przestało istnieć lub uległo przeobrażeniom. Opracowaniu towarzyszy obszerna bibliografia uwzględniająca publikacje do 1939 r., która obejmuje polski, rusko-ukraiński i austriacki dorobek naukowy oraz publicystyczny dotyczący zabytków województwa stanisławowskiego. Wzbogacono je również indeksem i aneksem kartograficznym. Książka ta - jak piszą autorzy opracowania we wstępie - jest świadectwem ówczesnej, a nie dzisiejszej wiedzy o zabytkach tego obszaru, świadectwem działalności urzędu konserwatorskiego w latach dwudziestych naszego stulecia, świadectwem o zasobach zabytkowych i o ich rozpoznaniu oraz wiedzy historycznej o poszczególnych obiektach. Świadczy też wymownie o zainteresowaniach ówczesnych polskich służb konserwatorskich wszystkimi zabytkami w równym stopniu, bez względu na ich kulturową przynależność do różnych grup etnicznych. Wydanie tej publikacji, podobnie jak i "Monumenta variis Radivillorum" jest przejawem działań podejmowanych przez Biuro na rzecz ochrony i dokumentacji wspólnego dziedzictwa kulturalnego.

Wersja do druku