Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Pokłosie wojny

W siedzibie Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Warszawie odbyła się w dniu 9 kwietnia br. sesja naukowa "Pokłosie wojny", poświęcona stratom wojennym w dziedzinie dzieł sztuki, poniesionym przez Polskę w latach 1939-1945, zorganizowana przez Zarząd Oddziału Warszawskiego SHS oraz Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą. Wygłoszono na niej następujące referaty:

  • Problematyka strat wojennych - problematyka wciąż aktualna... (Monika Kuhnke, Warszawa);
  • Zaginione emalie ze zbiorów gołuchowskich (Ryszard Bobrow, Warszawa);
  • Z problematyki strat wojennych w zakresie żydowskiej sztuki kultowej (Magdalena Sieramska, Warszawa);
  • "Zapoznane-Niezbadane-Bezpowrotnie utracone?" (Andrzej Rzempołuch, Olsztyn);
  • Zawartość i wojenne losy Szkatuły Królewskiej ze zbiorów Muzeum XX Czaroryskich w Krakowie (Ewa Czepielowa, Kraków);
  • Problem utraconych kolekcji pałacowych na przykładzie Czerniejewa i Lubostronia (Tomasz Łuczak, Poznań);
  • Rozproszone i zaginione dzieła sztuki ze zbiorów Ordynacji Zamojskiej w Warszawie (Konrad Ajewski, Warszawa).

Wystąpienia te podsumowały dotychczasowe ustalenia dotyczące strat poniesionych przez zbiory gołuchowskie, Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie czy zbiory Ordynacji Zamojskiej w Warszawie, bądź prace prowadzone przez Regionalne Ośrodki Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego.
Pierwsze wystąpienie poruszało aktualne problemy związane ze stratami wojennymi w kontekście ogólnoeuropejskim ze szczególnym uwzględnieniem stosunków niemiecko-rosyjskich, a także sprawę legalności nabywania przez znane muzea dzieł sztuki pochodzących z wojennych rabunków. Autorka przedstawiła także zasady i sposoby działania powstałego w 1992 roku Biura Pełnomocnika Rządu w zakresie rejestracji strat wojennych poniesionych przez Polskę. Omówiła też aktualny stan rokowań Polski z Niemcami oraz Rosją dotyczących dzieł sztuki przemieszczonych w wyniku wojny na teren drugiego państwa.

Referat na temat utraconych emalii ze zbiorów Ordynacji Czartoryskich w Gołuchowie uzmysławiał ogrom strat poniesionych przez te zbiory, zarówno w znaczeniu ilościowym, (ponad 500 utraconych dzieł sztuki) jak i wartości artystycznej poszczególnych obiektów. Z drugiej wielkiej kolekcji należącej do tej rodziny, tj. Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie zaginęła niemal cała zawartość Szkatuły Królewskiej. Strata ta jest szczególnie dotkliwa, bowiem szkatuła zawierała pamiątki po polskich monarchach. Znajdujące się w niej drogocenne przedmioty już we wrześniu 1939 r. padły ofiarą grabieży niemieckiej. Również we wrześniu pastwą płomieni padła znaczna część bezcennych zbiorów Ordynacji Zamojskiej w Warszawie, a w 1944 r. dzieła zniszczenia dokończyli Niemcy paląc wszystko, co pozostało. Ogromne, wspaniałe zbiory i bezcenna biblioteka rodu hr. Zamoyskich przestały istnieć. Zagładzie uległy także bogate prywatne zbiory z terenu Wielkopolski, tj. terenu wcielonego w 1939 r. do Rzeszy, co autor referatu przedstawił na przykładzie dwóch rezydencji należących do rodziny hr. Skórzewskich.

Zaprezentowany też został referat poświęcony stratom zbiorów artystycznych w Prusach Wschodnich. Takie rezydencje jak Słobity należące do rodu zu Dohna, Drogosze stanowiące własność Doenhoffów czy Ponary należący do rodziny von der Groeben, pozbawione swej pierwotnej funkcji, ogołocone z dzieł sztuki, zdają się być bezpowrotnie utraconymi dla europejskiego dziedzictwa kulturowego.

Z poruszonych w czasie sesji zagadnień, uwagę zwrócił referat omawiający straty w zakresie żydowskiej sztuki kultowej. Autorka zaprezentowała nie tylko informacje na temat skali rabunku, niszczenia i kierunku wywozu, lecz też powojenne losy niektórych obiektów (np. tych z warszawskiego Muzeum im. Mathiasa Bersohna).

Sesja spotkała się z dużym zainteresowaniem, a wszystkie referaty znajdą się w osobnej publikacji.

Wersja do druku