Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Straż Pożarna na rzecz ochrony zabytków

Ochrona życia i mienia przed pożarem polega na zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, zapewnieniu sił i środków do ich zwalczania oraz na prowadzeniu działań ratowniczych.
Zabezpieczenie obiektu przed zagrożeniem oraz przygotowanie go do prowadzenia akcji ratowniczej, są obowiązkami właściciela, zarządcy i użytkownika obiektu. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych oraz prowadzenie działań ratowniczych należą do zadań Państwowej Straży Pożarnej.
Szczególna rola ochrony przeciwpożarowej zabytków polega na tym, że w przeciwieństwie do innych obiektów, ich pełne odtworzenie po ewentualnym uszkodzeniu w czasie pożaru, w zasadzie jest niemożliwe. Zagrożenie pożarowe budynków zabytkowych jest ponadprzeciętne. Ich konstrukcja (w tym zwłaszcza powszechne stosowanie materiałów łatwo zapalnych), wyposażenie instalacyjne i usytuowanie, najczęściej w dużym stopniu odbiegają od współczesnych wymagań bezpieczeństwa. Na przeszkodzie dostosowaniu do tych wymagań stoją nie tylko bardzo wysokie koszty, ale również niedopuszczalność znacznych ingerencji w zabytkową materię budynku.
W 1995 r. komendy Państwowej Straży Pożarnej przeprowadziły zakrojone na bardzo szeroką skalę działania kontrolno-rozpoznawcze, dotyczące obiektów zabytkowych. Ich celem była ocena przestrzegania przepisów przeciwpożarowych, głównie w zakresie zapewnienia odpowiednich warunków ewakuacji, stanu technicznego i konserwacji instalacji użytkowych, przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, podręcznego sprzętu gaśniczego oraz organizacji ochrony przeciwpożarowej.
Skontrolowano ogółem 2096 obiektów, w tym 1122 obiekty kultu religijnego, 663 muzealne, 50 administracyjnych, 13 hotelowych, 37 obiektów skansenowskich. Stwierdzono ponad 9000 nieprawidłowości i podjęto szereg różnych działań, mających przyczynić się do ich usunięcia. Szczególnie dużo uwagi poświęcono skansenom i zagrodom skansenowskim, w których w ostatnim czasie miało miejsce kilka niebezpiecznych pożarów.
Dokonano także wstępnej oceny zasadności wyposażenia muzeów i zabytków budowlanych w instalacje sygnalizacji pożaru, podłączonych bezpośrednio do jednostek Państwowej Straży Pożarnej. Instalacje takie umożliwiają bardzo wczesne wykrycie pożaru - bez udziału człowieka - i automatyczne przekazanie sygnału o nim do stanowiska kierownictwa PSP. Komendy PSP uznały za szczególnie uzasadnione wyposażenie we wspomniane instalacje 1 241 obiektów, spośród 2200 wskazanych przez Generalnego Konserwatora Zabytków.
Po zebraniu szczegółowych danych, dotyczących tych obiektów okazało się, że kryteria, na podstawie których dokonywano kwalifikacji w poszczególnych województwach, dość znacznie różniły się od siebie. Ponieważ wpisanie konkretnego obiektu na listę obiektów objętych obowiązkiem wyposażenia w instalację sygnalizacyjno-alarmową jest związane z określonym przymusem prawnym, różnice te musiały zostać zlikwidowane.
Jak stwierdziło Biuro Rozpoznawania Zagrożeń Komendy Głównej PSP, nie dla wszystkich obiektów o dużej wartości zabytkowej instalacja sygnalizacyjno-alarmowa jest konieczna, np. dla obiektów o konstrukcji niepalnej i niewielkim obciążeniu ogniowym, zwłaszcza jednoprzestrzennych o dużej kubaturze - co występuje w większości kościołów. W bardzo wielu innych obiektach instalacja taka nie może spełniać prawidłowo swej roli - uratowania obiektu przed zniszczeniem poprzez umożliwienie szybkiego przystąpienia do prowadzenia skutecznej akcji gaśniczej. Dotyczy to m.in. obiektów drewnianych, znacznie oddalonych od jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Są również obiekty, zwłaszcza niewielkie, których unikalna wartość wskazuje na konieczność zastosowania stałego urządzenia gaśniczego, które w razie wystąpienia pożaru byłoby zdolne do jego samoczynnego ugaszenia.
Nie można przy tym abstrahować od czynników ekonomiczno-organizacyjnych. Możliwość założenia instalacji sygnalizacyjno-alarmowej w wytypowanym obiekcie powinna być realna. Trudno wyobrazić sobie wyposażenie w kosztowną instalację np. obiektu o nieuregulowanej sytuacji własnościowej, małego muzeum nie wydzielonego pożarowo z dużego budynku, obiektu w bardzo złym stanie technicznym, wymagającego uprzednio remontu albo przebudowy, względnie obiektu o szczególnie niesprzyjających dla tego typu instalacji warunkach w pomieszczeniach. Należy również wziąć pod uwagę fakt możliwości uzupełniania listy obiektów w olejnych latach, jeżeli pojawią się czynniki sprzyjające założeniu w nich instalacji.
W oparciu o powyższe rozumowanie, za czynniki uzasadniające wstępne zakwalifikowanie muzeów i zabytków budowlanych do grupy obiektów objętych obowiązkiem wyposażenia w instalację sygnalizacyjno-alarmową, uznano:

bardzo dużą wartość zabytkową obiektu lub jego wyposażenia,
występowanie zagrożenia życia ludzi w obiekcie,
duże prawdopodobieństwo powstania pożaru,
możliwość bardzo znacznego rozprzestrzenienia się pożaru w razie nie prowadzenia skutecznej akcji gaśniczej,
dużą faktyczną możliwość założenia omawianej instalacji i jej wysoką skuteczność w rozpatrywanym obiekcie.

Za czynniki stanowiące przeciwwskazania uznano z kolei:

niepalną konstrukcję obiektu, niewielkie obciążenie ogniowe oraz rozkład przestrzenny obiektu i jego wyposażenie, uniemożliwiające rozprzestrzenienie ognia,
czas dojazdu jednostki PSP lub Ochotniczej Straży Pożarnej z selektywnym wywołaniem, wyposażonej w samochód bojowy, do obiektu o konstrukcji palnej, przekraczający 10 minut,
uniemożliwienie stosowania instalacji bez uprzedniego remontu albo przebudowy obiektu, ze względu na jego zły stan techniczny,
zajmowanie przez chroniony obiekt jedynie części strefy pożarowej, przy braku możliwości - z przyczyn organizacyjnych - założenia instalacji w całej strefie,
niesprzyjające prawidłowemu działaniu instalacji warunki klimatyczne w obiekcie,
możliwość wydatkowania środków przeznaczonych na instalację sygnalizacyjno-alarmową w sposób służący bardziej efektywnemu zabezpieczeniu przeciwpożarowemu obiektu,
nieuregulowaną sytuację własnościową obiektu

Posługując się przedstawionymi kryteriami, komendy wojewódzkie PSP skorygowały wcześniej sporządzone wykazy obiektów. Ostatecznie przewidziano objęcie obowiązkiem wyposażenia w instalację sygnalizacyjno-alarmową 738 obiektów. Lista tych obiektów została w listopadzie ub. roku podpisana przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej i Generalnego Konserwatora Zabytków. Obejmuje ona 328 muzeów, 258 obiektów kultu religijnego, 73 zamki i pałace oraz 79 innych obiektów.
W I kw. br. komendanci rejonowi PSP skierowali do właścicieli i zarządców obiektów znajdujących się na liście odpowiednie wystąpienia informacyjne, zawierające jednocześnie deklarację pomocy w realizacji obowiązku. Wyposażenie kilkuset wymienionych obiektów budowlanych w nowoczesne instalacje sygnalizacyjno-alarmowe przyczyni się do zdecydowanej poprawy ich zabezpieczenia przed pożarem - największym wrogiem zabytków.

Wersja do druku