Zamknij

Korzystamy z plików cookies i umożliwiamy zamieszczanie ich osobom trzecim. Pliki cookie pozwalają na poznanie twoich preferencji na podstawie zachowań w serwisie. Uznajemy, że jeżeli kontynuujesz korzystanie z serwisu, wyrażasz na to zgodę. Poznaj szczegóły i możliwości zmiany ustawień w Polityce Cookies

Przejdź do głownej zawartości

Pełnomocnik Rządu do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za granicą inicjuje i koordynuje działania w zakresie ochrony polskiego dziedzictwa kulturalnego za granicą

Do zadań Pełnomocnika Rządu należy w szczególności: W porozumieniu z Ministrem Spraw Zagranicznych, wykonywanie umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, w zakresie ochrony polskiego dziedzictwa kulturalnego za granicą.

Prowadzenie ewidencji ruchomych i nieruchomych dóbr kultury związanych z Polską, a znajdujących się za granicą w wyniku grabieży wojennych, zmian w przynależności państwowej niektórych terytoriów oraz nielegalnego wywozu.
Gromadzenie danych dotyczących okoliczności utracenia ruchomych dóbr kultury i możliwości ich restytucji.
Organizowanie poszukiwań utraconych dóbr kultury polskiej za granicą i podejmowanie działań restytucyjnych.
Dokumentowanie "poloniców" o szczególnym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa kulturalnego.
Organizowanie i udzielanie pomocy w celu zabezpieczenia i konserwacji dóbr kultury oraz upamiętniania wybitnych osób lub zdarzeń historycznych związanych z polskim dziedzictwem kulturalnym za granicą.
Promowanie badań naukowych nad polskim dziedzictwem kulturalnym za granicą.
Informacja i propagowanie wiedzy o polskim dziedzictwie kulturalnym za granicą przez publikacje wystawy i środki masowego przekazu.
Opieka i pomoc organizacjom i instytucjom emigracyjnym prowadzącym działalność w zakresie nauki, kultury i ochrony polskiego dziedzictwa kulturalnego za granicą, wspieranie muzeów, bibliotek i archiwów.
Współdziatanie z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych w zakresie ochrony i rewindykacji polskich zasobów archiwalnych za granicą.

W toku wykonywanych zadań pełnomocnik współdziała z Ministrem Kultury i Sztuki oraz Ministrem Spraw Zagranicznych. Pełnomocnik wykonuje powierzone mu zadania przy pomocy Biura Pełnomocnika, stanowiącego komórkę organizacyjną Ministerstwa Kultury i Sztuki. Biuro Pet­nomocnika Rządu powstało w październiku 1991 r.
Biuro Pełnomocnika Rządu prowadzi rejestr strat książki i bibliotek, które znajdowały się w granicach Polski w 1945 r. Gromadzone są dane ankietowe na pod­stawie zasobów archiwalnych. Prowadzona jest również kwerenda bibliograficzna - poszukiwanie informacji o bibliotekach w drukowanej literaturze.
Baza danych jest stale aktualizowana i rozszerzana o nowe rekordy, zawiera około 14 500 ankiet indywidualnych, a do wprowadzenia przygotowano dalsze.
Biuro Pełnomocnika Rządu posiada wykaz 10 041 bibliotek istniejących w 1939 r. w przedwojennych i powojennych granicach Polski. Obecnie trwają prace końcowe związane z włączeniem informacji do bazy danych. Biuro przygotowało i wydało raport "Straty bibliotek w czasie II wojny światowej w granicach Polski z 1945 roku. Wstępny raport o stanie wiedzy" (wersja polska i angielska).
Biuro Pełnomocnika Rządu prowadzi również prace nad rejestracją ruchomych dóbr kultury. Przygotowane są katalogi strat wojennych archeologii, malarstwa polskiego i obcego, numizmatyki.
Biuro otrzymało dane z muzeów polskich. Do przestanych spisów, o ile to możliwe załączono fotografie zaginionych obiektów.
Na podstawie sporządzonych umów z dziesięcioma Regionalnymi Ośrodkami Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego przekazano do Biura Pełnomocnika Rządu dane na temat strat wojennych muzeów niereaktywowanych po 1945 r., kolekcji prywatnych oraz związków wyznaniowych na terenach wchodzących w zakres działalności poszczególnych ośrodków. Straty w dziedzinie dzieł sztuki zgłaszały również osoby prywatne, co pozwoliło na uzupełnienie danych przekazywanych przez Ośrodki. Do dnia dzisiejszego wprowadzono do programu kom­puterowego "Kolekcje" ok. 45000 zgłoszonych obiektów.
Biuro posiada 4 578 zdjęć (w tym część kserokopii) poszukiwanych obiektów.
Biuro Pełnomocnika Rządu prowadzi również dokumentację poloniców za granicą. Dokumentacją objęte są głównie obiekty zabytkowe nieruchome i ruchome znajdujące się na byłych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej (Białoruś, Ukraina, Litwa). Obejmuje ona wyposażenie kościołów (zabytki ruchome) oraz obiektów architektury i budownictwa. Inwentaryzacją objęte zostały również cmentarze historyczne (w Żytomierzu, Kołomyi, Kijowie i Drohobyczu na Ukrainie) i parki. Dane wpisywane są do specjalnie do tego celu przygotowanego programu komputerowego ewidencji obiektów architektury oraz obiektów ruchomych. Programy te są ze sobą zsynchronizowane, co umożliwia przeglądanie karty obiektu nieruchomego wraz z wyposażeniem. Archiwizacja danych w materiałach i na terenie państw położenia poloniców oraz bezpośrednia inwentaryzacja wykonywane są na zlecenie Biura Pełnomocnika Rządu. W dokumentacji Biura Pełnomocnika Rządu znajduje się ponad 6 500 zdjęć obiektów zabytkowych na dawnych Kresach Wschodnich.
Wynegocjowano i podpisano umowy międzyrządowe o współpracy w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturalnego z Federacją Rosyjską w maju 1994 r., z Republiką Białorusi w marcu 1995 r. i z Ukrainą w czerwcu 1996 r. Obecnie negocjowana jest umowa z Litwą, na mocy tych umów prowadzone są rozmowy ekspertów obu stron.
W wyniku porozumienia Ministerstwa Kultury i Sztuki RP oraz Ministerstwa Kultury i Druku Białorusi powołano do życia "Akademię Nieświeską" - Międzynarodową Szkołę Letnią (o randze studiów podyplomowych) w dziedzinie ochrony zabytkowego krajobrazu. Szkota ma za zadanie podnoszenie kwalifikacji specjalistów z Białorusi, Litwy, Ukrainy i Polski. Odbyły się już dwa kursy Akademii Nieświeskiej. Pierwszy dotyczył "teorii i praktyki krajobrazu oraz ogrodów i parków", drugi - "ochrony i konserwacji zabytkowych cmentarzy". Szkota jest finansowana przez Biuro Pełnomocnika Rządu.
W wyniku prac Biura Pełnomocnika Rządu powrócił w 1994 r. ze Stanów Zjednoczonych XVII-wieczny obraz "Praczka" G. Metsu skradziony w czasie II wojny światowej z Pałacu w Łazienkach oraz w 1995 r. Sztandar z Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, który zaginął w czasie wojny, a odnaleziony został w Wiedniu. Prowadzone są również rozmowy z Niemcami. W oparciu o Traktat z czerwca 1991 r. Pełnomocnik Rządu RP przedstawił Stronie niemieckiej spis 117 obiektów - dzieł sztuki - zaginionych w czasie II wojny światowej, które wg informacji posiadanych przez Biuro przechowywane są na terenie Niemiec.
Biuro dofinansowało także wiele prac konserwatorskich w obiektach zabytkowych związanych z kulturą polską za granicą.

Wydawnictwa Biura Pełnomocnika Rządu:

Restytucja dzieł sztuki - W. Kowalski
Likwidacja skutków II wojny światowej w dziedzinie kultury - W. Kowalski (wersja polska i angielska).
Kultura artystyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego w okresie baroku - W. Kowalski.
Straty bibliotek w czasie II wojny światowej w granicach Polski z 1945 roku.Wstępny raport o stanie wiedzy (wersja polska i angielska).
Kommando Paulsen - A. Mężyński.
Katalog strat wojennych lata 1939-1945. Zabytki archeologiczne. Raport wstępny.
Wilno, dzieje, architektura, cmentarze - E Matachowicz.
Kolekcja kanop pomorskich w dawnych zbiorach gdańskich - M. Kwapiński.
Archiwa rodzinno-mająktowe w zbiorach państwowych we Lwowie - S. Pijaj.
Badania Księgozbiorów Radziwiłłów. Materiały z międzynarodowej sesji w Olsztynie w 1994 r.
Rękopiśmienne inwentarze i katalogi bibliotek polskich z Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej (spis za lata 1553 -1930) - U. Paszkiewicz.
Portrety i zabytki książąt Olelkowiczów w Słucku. Inwentaryzacja Józefa Smolińskiego z 1904 r.
Polesie. Fotografie z lat dwudziestych i trzydziestych.

Wersja do druku